Πολλά ακούστηκαν και γράφτηκαν για τη δεινή θέση της Ελλάδας τον τελευταίο καιρό. Η μοναδική λύση ήταν ο δανεισμός. Όμως δεν σώνεται έτσι η κατάσταση, απλώς διαιωνίζεται. Μήπως υπάρχει τελικά άλλη λύση; Δεν είμαστε οι πρώτοι που αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα, αλλά η λύση ξεκινάει από εμάς, εμάς που δημιουργήσαμε το πρόβλημα. Κάθε φορά η λύση βρίσκεται από μέσα. Μια μακρινή χώρα που είχε σοβαρότερο πρόβλημα, φαίνεται ότι έκανε κάποια θετικά βήματα που αποδίδουν. Ποιά ήταν όμως αυτά τα βήματα; Η χώρα είναι το μακρινό Περού και ο λόγος στον Ρήγα Καππάτο…
ΞΑΝΑ ΤΟ ΠΕΡΟΥ
Ι
Έχω μιλήσει για την πρόοδο που παρατηρώ τα τελευταία χρόνια σ’ αυτήν τη χώρα της Λατινικής Αμερικής, με την οποία σχετίζομαι και επισκέπτομαι αρκετά συχνά. Αυτή η ανάπτυξη ξεκίνησε σιγά-σιγά, από το ναδίρ της χρεοκοπίας σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής στις δεκαετίες του ’60, ’70, ’80, ’90, μετά τη δικτατορία του Juan Velasco Alvarado (1968-1975), για να φτάσει στην πρωτοφανή, συγκριτικά, πρόοδο που παρουσιάζει σε όλους τους τομείς σήμερα.
Πρόσφατα, μόλις ένα χρόνο μετά την τελευταία μου επίσκεψη, χρειάστηκε να πάω ξανά στο Περού. Η παραμονή μου αυτήν τη φορά διάρκεσε περισσότερο από κάθε άλλη, δίνοντάς μου την ευκαιρία να παρατηρήσω περισσότερα πράγματα, από το ένα μέρος, ενώ από το άλλο μπόρεσα να κάνω συγκρίσεις, τόσο με τις προηγούμενες επισκέψεις μου και με τα πράγματα όπως τα έβλεπα σε μια σειρά ταξιδιών στα τελευταία τριάντα χρόνια (πρωτοπήγα στο Περού στην αρχή της δεκαετίας του ’80), όσο και με την καταβαράθρωση της δικής μας πατρίδας. Μια θέση, για την τελευταία, στην οποία κατρακύλησε από την υπαιτιότητα των ίδιων των Ελλήνων, όχι των ξένων όπως διατείνονται πολλοί. Οι ξένοι πάντα έκαναν και θα κάνουν αυτό που τους συμφέρει, εμείς είμαστε εκείνοι που θα πρέπει να έχουμε προβλέψει μέτρα αμύνης, αφού η σχέση με τα άλλα κράτη δεν είναι φιλανθρωπική ή φιλική, μεταξύ κυβερνώντων, αλλά βασισμένη σε μια ρεαλιστική πολιτική διασύνδεση “δούναι και λαβείν”. Πάνω σ’ αυτό φαίνεται ότι δεν υπάρχουν Έλληνες με τις ανάλογες γνώσεις, προσόντα και παιδεία για να υπερασπιστούν τα συμφέροντα της Ελλάδας. Αυτό αποδεικνύεται από την άθλια κατάσταση που βρίσκεται η χώρα μας. Αντίθετα, μάλλον, η πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτικών βλέπει αυτήν τη σταδιοδρομία σαν μέσον πλουτισμού δικού της, ατομικού, αλλά και κομματικών και οικογενειακών συμφερόντων. Η κυβέρνηση είναι το μέσον επίτευξης αυτών των συμφερόντων και η Ελλάδα έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Γι’ αυτό έφτασε εκεί που έφτασε.
Αυτό ξεκινάει (το έχουμε ξαναπεί) από έλλειψη ουσιαστικής παιδείας και πατριωτισμού, το δε μήνυμα που περνάει από του κυβερνώντες στους πολίτες είναι: “αρπάχτε, ρε, φάτε, ρε”. Δηλαδή, μη δίνετε δυάρα για τίποτε άλλο έξω από το τομάρι σας. Φυσικά όταν μιλάμε για παιδεία και για πατριωτισμό δεν μιλάμε για πράγματα εξωπραγματικά, πλατωνικά (όπου το άτομο κατά τον Αθηναίο σοφό πρέπει να σκέφτεται πρώτα το κράτος και μετά τον εαυτό του, γιατί μπορεί να ευημερήσει μόνο σε μια πόλη ευημερούντων και ευτυχούντων πολιτών), αλλά για βασικές σχέσεις και υποχρεώσεις μεταξύ κράτους και πολιτών. Πώς, μετά, να δει χαΐρι ο τόπος;
Αυτά τα πράγματα στη δημοκρατία του Περού φαίνεται ότι έχουν βελτιωθεί σε σημείο που να θεωρούνται σχεδόν αυτονόητα από πολίτες και κυβερνώντες.
Η αποκοπή από το κακό παρελθόν
Οι ατασθαλίες και η αυθαιρεσία των πολιτικών στο Περού ήταν συνώνυμο του “κυβερνάν” στο παρελθόν. Δεν έδιναν λογαριασμό σε κανέναν και οι νόμοι, όποιοι υπήρχαν, ήταν για τους πολίτες όχι για τους κυβερνώντες. Αυτό ίσχυε ίσαμε τα σκάνδαλα του πρώην προέδρου Φουτζιμόρι και του νυν προέδρου (στην πρώτη θητεία του) Άλλαν Γκαρθία. Ο πρώτος και κάποιοι από τους υπουργούς του βρίσκονται στη φυλακή για εικοσιπενταετίες ή ισόβια, και ο δεύτερος φυγοδικούσε επί χρόνια, για να μην συλληφθεί και δικαστεί για να πάει κι αυτός στη φυλακή, ίσαμε που του δόθηκε χάρη και ξαναβγήκε πρόεδρος στην προηγούμενη εκλογική διαδικασία. Το γεγονός της καταδίκης κάποιων κυβερνώντων εξύψωσε το κύρος της δικαιοσύνης της χώρας, ενδυνάμωσε την πίστη των πολιτών και οι πολιτικοί φέρονται υπεύθυνα και με κάποιο δέος έκτοτε, αφού δεν είναι απαλλαγμένοι a priori από οτιδήποτε κι αν κάνουν, όπως συνέβαινε πριν.
Η πρόοδος στο Περού
Η σημερινή πρόοδος στο Περού είναι πασιφανής σε όλους τους τομείς για κάποιον που γνωρίζει κάπως τα πράγματα ξεκινώντας, ασφαλώς, από την οικονομία που είναι και ο παράγων-κλειδί για όλα τα άλλα. Γι’ αυτόν το χρόνο έχει προβλεφθεί μια ανάπτυξη της τάξης του 6%, πρωτοφανής σε ολόκληρο τον κόσμο για τα σημερινά δεδομένα! Πρώτον, οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας δεν είναι έρμαιο οποιασδήποτε ξένης εταιρείας εν συμπαιγνία με κάποιον ντόπιο παράγοντα και ελέω του πληθυσμού, ιδιαίτερα των Ινδιάνων, τους οποίους στο παρελθόν χρησιμοποιούσαν σαν ανδράποδα. Υπάρχει διαφάνεια και αποδίδονται λογαριασμοί και ευθύνες.
Οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας είναι κυρίως ορυκτές, αλλά όχι μόνο. Παράγουν (και εξάγουν) χαλκό (είναι η δεύτερη χώρα παραγωγής στον κόσμο), ασήμι, χρυσάφι, πετρέλαιο (μόνο για τοπική χρήση), λιγνίτη και, πρόσφατα, ανακάλυψαν τεράστια κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Καμισέα, μια περιοχή της ζούγκλας του Αμαζονίου, στην περιοχή της Αρεκίπα. Ενώ πρώτα η χώρα εξαρτιόταν 100 τοις εκατό από εισαγωγή φιαλών φυσικού αερίου για μαγείρεμα στα σπίτια, κλπ, οι σωληνώσεις έχουν μπει στη θέση τους και έχουν ήδη φτάσει στη Λίμα για να αρχίσουν να το διανέμουν εκεί, αλλά και στο επίνειο, το Καλλιάο, για να το εξάγουν. Επίσης, στην ίδια περιοχή βρήκαν και πετρέλαιο.
Το Περού έχει μία μεγάλη οινοπαραγωγική περιοχή στην επαρχία Ίκα, στο νότιο μέρος της χώρας, που παράγει το γνωστό στο Περού, αλλά και εξαγώγιμο κρασί Τακάμα, πολύ καλό και όχι ακριβό. Στην ίδια περιοχή παράγει το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής σπαραγγιών, τα καλύτερα που έχω φάει, και στη ζούγκλα του Αμαζονίου έχουν ήδη κατασκευαστεί 4.500 χιλιόμετρα δρόμοι για να μπορούν να μαζεύουν τα τροπικά φρούτα, που φύονται μόνα τους και να φτιάχνουν κομπόστες, μαρμελάδες, κλπ, για τοπική χρήση και για εξαγωγή. Παράγουν καλαμπόκι, 84 είδη πατάτας και, ασφαλώς, φρέσκο ψάρι, από το νοστιμότερο που έχω φάει. Έψησα, σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις όσο ήμουν εκεί, ένα λεθρίνι ενάμιση κιλό και ένα είδος συναγρίδας ή φαγγριού τρία κιλά για ένα δείπνο φίλων. Το πρώτο στοίχισε περίπου εφτάμισυ ευρώ το κιλό (32 περουβιανά soles) και το δεύτερο περίπου δώδεκα ευρώ (43 soles το κιλό). Και, μιλώντας για ψάρι, το Περού έχει μία από τις μεγαλύτερες παραγωγές ιχθυαλεύρων στον κόσμο, αν όχι τη μεγαλύτερη. Αυτές οι πλουτοπαραγωγικές πηγές ήταν εκεί και όταν ο κόσμος υπόφερε τα πάνδεινα και η χώρα ήταν βουλιαγμένη στην ανεργία, στην τρομοκρατία και στην απόλυτη ένδεια για το λαό.
ΞΑΝΑ ΤΟ ΠΕΡΟΥ
Τουρισμός
ΙΙ
Μίλησα για τις πλουτοπαραγωγικές πηγές αλλά άφησα έξω τον τουρισμό, μία από τις πολύ σημαντικές πηγές εσόδων όπως έχει εξελιχθεί. Ο τουρισμός παλιότερα περιοριζόταν σε μια χορεία ειδημόνων γύρω από τον πολιτισμό και την αυτοκρατορία των Ίνκας, τώρα έχει εξελιχθεί σε σημαντική πηγή εισοδήματος για διάφορες τάξεις ανθρώπων στο Περού: ξενοδόχους, εστιάτορες, ταξιτζήδες, ξεναγούς, κλπ. Στους δρόμους της Λίμα συναντάς τουρίστες από όλα τα μέρη του κόσμου, κυρίως Ασιάτες, Ιάπωνες, Κινέζους, κ.ο.κ. “Έλληνες έρχονται;” ρωτάω το γκαρσόνι σ’ ένα κέντρο επίδειξης τοπικών χορών στο Λαρκομάρ (την περιοχή της Λίμα στην ακτή του Ειρηνικού) που είναι κυρίως για τουρίστες, “ναι” μου απαντάει και επιστρέφει με δύο σημαιάκια: ένα ελληνικό κι ένα περουβιανό για τη γυναίκα μου και τα βάνει στο τραπέζι. Η παράσταση, που αν δεν πάρεις φαγητό στοιχίζει περίπου δεκατρία ευρώ ήταν πολύ καλή, με επαγγελματίες χορευτές και τοπικές ενδυμασίες (μάλλον αντιγραφή ισπανικών) διαρκεί σχεδόν τρεις ώρες.
Τα εστιατόρια πρώτης κατηγορίας δεν είναι ακριβά. Ένα ορεκτικό, κύριο πιάτο (φράκο ψάρι), γλυκό, εμφιαλωμένο νερό, ένα ποτήρι κρασί, καφές και επαγγελματική περιποίηση, στοιχίζουν περίπου δεκαέξι ευρώ. Τα ίδια πράγματα (όχι πάντα επαγγελματικά σερβιρισμένα και ετοιμασμένα) σε μια ταβέρνα του Αργοστολιού (με κακοψημένο κοτόπουλο που μοιάζει με σιφνέικος τσίρος) θα σου στοιχίσουν το λιγότερο 35 ευρώ!
Εκείνο που μου έκανε εντύπωση είναι η οργάνωσή τους για να δεχτούν τουρίστες. Πρώτα τα ταξί ήταν όλα πειρατικά. Εξακολουθούν να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή δεν υπάρχει ρολόι, αλλά όλα έχουν “νομιμοποιηθεί” με το να βάλλουν μια πινακίδα στο καπό ή στο τζάμι με την ένδειξη ΤΑΞΙ! Είναι δε πιο καθαρά από πριν.
Έχω μιλήσει σε προηγούμενα άρθρα για τη Λίμα που ξαναβρήκε τον παλιό, προπολεμικό και αμέσως μεταπολεμικό χαρακτήρα της “πόλης των λουλουδιών και των κήπων” και για το σκουπιδότοπο που είχε μετατραπεί ύστερα από την δεκαετία του εξήντα και ιδιαίτερα μετά από τη στρατιωτική δικτατορία του στρατηγού Βελάσκο και την αποτυχημένη αγροτική μεταρρύθμισή του. Ε, τώρα, μου λένε παλιοί κάτοικοι της Λίμα, η πόλη έχει ξεπεράσει τον παλιό εαυτό της. Πράγματι, είτε ως ναυτικός είτε ως τουρίστας έχω γνωρίσει πολλές μεγάλες πόλεις σε πολλές χώρες του κόσμου. Πουθενά, όμως, δεν έχω δει να δουλεύουν οι οδοκαθαριστές και οι κηπουροί του Δήμου και την Κυριακή, όπως συμβαίνει στη Λίμα! Η εντολή είναι να μην υπάρχει ούτε ένα σκουπίδι στους δρόμους ούτε ένα λουλούδι σπασμένο ή μαραμένο στα πάρκα ή στις αλέες των λεωφόρων, μου λένε οι φίλοι μου.
Στα πάρκα υπάρχουν καθορισμένα σημεία με φυτεμένα γύρω-γύρω δενδρύλλια, όπου πηγαίνουν τα σκυλιά για τις ανάγκες τους, με την υποχρέωση να μαζεύουν οι κάτοχοι τις ακαθαρσίες τους. Για τους παραβάτες υπάρχουν πινακίδες με βαρύτατα πρόστιμα. Το ίδιο ισχύει και στους δόμους με τις αλέες των δέντρων και των λουλουδιών στη μέση των λεωφόρων. Εκεί απαγορεύεται να περπατήσουν σκυλιά ή άνθρωποι.
“ΕΙΜΑΣΤΕ Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ” αναγγέλλει με γρασίδι διαφορετικού χρώματος πάνω στο πράσινο γρασίδι μίας από τις πλαϊνές πλευρές της λεωφόρου του Χάνδακα που ενώνει την παλιά με τη νέα πόλη. Φυσικά δε χωράει καμία αμφιβολία ότι χωρίς την πάνδημη συμμετοχή των πολιτών ακόμα κι ένας ολόκληρος στρατός οδοκαθαριστών και κηπουρών δεν θα μπορούσε ποτέ να κρατήσει καθαρή την πόλη και τα λουλούδια φρέσκα, στη θέση τους. Ο δήμαρχος της Λίμα κατάφερε να τους πείσει. Μαθαίνω ότι στις επόμενες εκλογές προτίθεται να διεκδικήσει την προεδρία της χώρας.
ΞΑΝΑ ΤΟ ΠΕΡΟΥ
ΙΙΙ
Πολιτιστικές εκδηλώσεις
Πρόσφατα λειτούργησαν δύο καινούρια κέντρα πολιτιστικών εκδηλώσεων στη Λίμα. Το ένα, στο προάστιο Miraflores της νέας πόλης, υπόκειται απευθείας στο Πανεπιστήμιο Ricardo Palma (το όνομα ενός από τους συγγραφείς του Περού) και το άλλο, στο κέντρο της παλιάς πόλης σ’ ένα από τα παλιά κτίρια με τις βαριές ξύλινες πόρτες που είναι φτιαγμένες για να αντέχουν κανονιές, υπόκειται στο Υπουργείο Εξωτερικών. Στο πρώτο είχε σχεδόν καθημερινά εκδηλώσεις. Όταν βρισκόμουν εκεί, τον Μάρτη, όλος ο μήνας ήταν κυρίως αφιερωμένος στα διακόσια χρόνια από την γέννηση του ρομαντικού Πολωνού συνθέτη Φρειδερίκου Σοπέν (1810-1849), με πιανίστες από το Περού αλλά και από άλλες χώρες που ήρθαν στη Λίμα με έξοδα των πρεσβειών τους. Από τις σχεδόν καθημερινές συναυλίες παρακολούθησα τρεις: δύο μέσα στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τον Σοπέν, και μία οργανωμένη από το Εθνικό Ωδείο του Περού μέσα στα πλαίσια μιας Εβδομάδας Παράδοσης Ανώτερων Μαθημάτων Πνευστών Οργάνων, αλλά μόνο τρομπονιού, ευφωνίου και τούμπας. Οι δάσκαλοι αυτών των οργάνων είναι από τους πιο γνωστούς στην Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική, η εβδομάδα έχει καθιερωθεί εδώ και πέντε χρόνια και οι μαθητές, που έρχονται και από άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής δηλώνοντας συμμετοχή, πληρώνουν για τα μαθήματα εκατό δολάρια. Κορύφωμα αυτής της μουσικής διδασκαλίας αποτελεί μια συναυλία των δασκάλων τόσο για τους μαθητές όσο και για το κοινό γενικά, που αποτελείται κυρίως από μύστες αυτών των οργάνων. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη σε σημείο που δεν χωρούσε να πέσει βελόνι.
Όλες οι εκδηλώσεις σ’ αυτό το πολιτιστικό κέντρο καθώς και σ’ εκείνο της παλιάς πόλης προσφέρονται δωρεάν, μου λέει ο Διευθυντής του Εθνικού Ωδείου της χώρας Federico de Lucchi, ένας πραγματικά χαλκέντερος νέος άνθρωπος με μουσικό ταλέντο (είναι πιανίστας) αλλά και επιχειρηματική και διαχειριστική δεξιοτεχνία: κατάφερε να αποσπάσει ισοτιμία μουσικών καθηγητικών διπλωμάτων και πανεπιστημιακών από την κυβέρνηση, ένα από τα επιτεύγματά του. Αυτός συνόδεψε στο πιάνο (στο κέντρο της παλιάς πόλης) ένα βαρύτονο από την Ισπανία, που κι εκεί παρευρέθηκα. Επίσης, χάρη στη γνωριμία μου με τον Διευθυντή του Ωδείου (είναι γνωστός μου) παρευρέθηκα σε δύο εκδηλώσεις στην αίθουσα συναυλιών αυτού του Ιδρύματος, που απασχολεί πάνω από εκατό καθηγητές, κατά τον κύριο de Lucchi. Η μία, πολύ συγκινητική, αποτέλεσε την ανακήρυξη σε επίτιμο διδάκτορα του Ωδείου του διάσημου Περουβιανού τενόρου των δεκαετιών ’50, ’60, ’70 και μέρος του ’80, Λουΐτζι Άλμπα (Luis Alva).
Σε ότι αφορά την εκδήλωση με τα πνευστά, όργανα που σπάνια εμφανίζονται μόνα με συνοδεία ορχήστρας, η εμπειρία ήταν ομολογουμένως μοναδική, τουλάχιστο για μένα: ακούστηκαν έργα για σόλα και ντουέτα με διάφορους συνδυασμούς αυτών των οργάνων με συνοδεία πιάνου και πραγματικά αποθεώθηκαν από το ενθουσιώδες κοινό, κυρίως νέων και εχόντων σχέση με αυτά τα μουσικά όργανα.
“Ο στόχος αυτών των εκδηλώσεων είναι και τουριστικός, γιατί έρχονται στο Περού μαθητές και θιασώτες από άλλες χώρες, δοκιμάζουν τα φαγητά μας, γνωρίζονται με την πόλη και τη συστήνουν και σε άλλους, μου λέει ο ελληνολάτρης Πρόεδρος της Ακαδημίας της χώρας, ποιητής και καθηγητής Μarcο Μartos. Και ανεπίσημα, συνεχίζει, σιγά-σιγά καθιερώνεται η Λίμα σαν ένας σημαντικός πολιτιστικός παράγοντας ανάμεσα στις άλλες πρωτεύουσες της Λατινικής Αμερικής”. Ο στόχος επιτυγχάνεται ταχύτατα, απ’ ότι είδα. Πώς, μετά, αν είσαι Έλληνας, να μην σε πιάσει κατάθλιψη ενθυμούμενος την πατρίδα με τα χάλια της και τους σκουπιδότοπους της Ομόνοιας, της Πλατείας Βάθης, της Αγίου Κωνσταντίνου, της οδού Αθηνάς, της Ζήνωνος, της Πειραιώς, κ.ο.κ., οι οποίοι δίνουν την εντύπωση χώρων και λεωφόρων που η βρωμιά τους οδηγεί έξω από τον πολιτισμό και απευθείας στα Τάρταρα;
ΞΑΝΑ ΤΟ ΠΕΡΟΥ
IV
Το Καλλιάο
Το Καλλιάο είναι το επίνειον της πρωτεύουσας του Περού και είχα να πάω πάρα πολλά χρόνια. Πάνω από είκοσι. Η αιτία ήταν η φρικιαστική εντύπωση εγκατάλειψης και αποσάθρωσης που μου προξένησε εκείνη η επίσκεψη και την κουβαλούσα όλα αυτά τα χρόνια. Τελικά μ’ έπεισε η γυναίκα μου και πήγαμε με μία από τις ημερήσιες εκδρομές που ξεκινάνε από το Λαρκομάρ. Η αλλαγή κι εκεί είναι τέτοια που έμεινα έκθαμβος!
Η πόλη, όπου κατοικούν 950.000 άνθρωποι και που όπως και ο Πειραιάς έχει ενωθεί με τη Λίμα, έχει καθαριστεί. Έχουν δημιουργηθεί χώροι εκδηλώσεων, το κάστρο Ρεάλ Φελίπε που είναι αμέσως μετά από τα καρνάγια στη συνοικία της Πούντα τα οποία λειτουργούν ακόμα, έχει αναπαλαιωθεί και δέχεται εκατοντάδες επισκέπτες ημερησίως. Το λιμάνι, που θυμόμουν με δύο μόνο παλιούς γερανούς μαύρου χρώματος, έχει ανακαινιστεί και εξοπλιστεί με μια σειρά καινούργιων γερανών και εγκαταστάσεων ενώ οι παλιοί έχουν κι εκείνοι ανακαινιστεί και λειτουργούν κανονικά, μου λέει ο ξεναγός. Όταν έφτασα ξεμπουκάριζε ένα πλοίο-κοντέινερ με τεράστιο χαβαλέ και μέτρησα πέντε αγκυροβολημένα καράβια στη ράδα που περιμέναν να πρατιγάρουν. Η ιδέα είναι να προεκταθεί το λιμάνι και από την άλλη μεριά της Πούντα και να γίνει το μεγαλύτερο και πιο σύγχρονο της Λατινικής Αμερικής, μας λέει ο ξεναγός, επειδή έχει αυξηθεί πολύ η κίνηση. Επίσης μας λέει ότι συζητήθηκε να το δώσουν σε ξένους διαχειριστές, αλλά ίσαμε τώρα κυριαρχεί η ιδέα να μείνει υπό περουβιανή, κρατική διαχείριση γιατί αποδίδει κέρδη και αποτελεί μέρος της εθνικής τους υπερηφάνειας. Αν κι εδώ διαχειρίζονται τα πράγματά τους σωστά, ομολογουμένως δεν βλέπω το λόγο γιατί να το δώσουν, όπως έκαναν άλλοι, μαζί τους κι εμείς με το λιμάνι του Πειραιά.
Ο δήμαρχος του Καλλιάο, προφανώς παίρνοντας στίγμα από την Πρωτεύουσα, φυτεύει κι εκείνος παντού δέντρα, λουλούδια και ο κόσμος τον σιγοντάρει, όπως και στη Λίμα. Όλα τα πρώην κατερειπωμένα φτωχόσπιτα της συνοικίας της Πούντα έχουν βαφτεί με μια πολυχρωμία που θυμίζει την αντίστοιχη λαϊκή συνοικία της Boca του Μπουένος Άιρες. Δε ρώτησα αν οι ένοικοι των φτωχόσπιτων επιδοτούνται από την κυβέρνηση για να τα κατοικούν όπως και στο Μπουένος Άιρες. Στους δρόμους του Καλλιά δε βρίσκεις πεταμένο ούτε ένα χαρτί. Μέσα στο κάστρο (στην ουσία πρόκειται για δύο πανομοιότυπα: ένα λέγεται “του βασιλιά” και ένα “της βασίλισσας”), έχουν δημιουργηθεί χώροι παραστάσεων και όλα τα μικροταβερνεία του λιμανιού έχουν κι εκείνα καθαριστεί και δέχονται τουρίστες, τόσο από το Περού όσο και από άλλες χώρες.
Μέσα στο κάστρο, εκείνο που εντυπωσιάζει περισσότερο κι από τα 213 κανόνια του ή το γεγονός ότι πήρε στους Ισπανούς σαράντα χρόνια να το φτιάξουν (κουβαλώντας ακόμα και πέτρες που έλλειπαν από την περουβιανή ακτή από την Ευρώπη), είναι η φυλακή όσων αντιτίθεντο στο βασιλιά. Πρόκειται για έναν ελικοειδή χώρο 80 εκατοστών φάρδους, εντελώς σκοτεινό, όπου οι έγκλειστοι σιτίζονταν με ψωμί και νερό που τους έδιναν οι φρουροί από ένα μικρό άνοιγμα. Εκεί έκαναν τις ανάγκες τους. Έμπαιναν δε για να μη βγουν πια ζωντανοί και επιζούσαν από τριάντα μέρες ίσαμε που πέθαιναν. Αν κάποιος έπαιρνε χάρη, τυφλωνόταν μόλις έβγαινε στο φως.
Ποιοι ήταν οι εχθροί του βασιλιά της Ισπανίας και του αντιβασιλιά της στο Περού εκείνα τα χρόνια (γύρω στα μισά του 1740) που ήταν η αιτία να κατασκευαστεί το κάστρο; Κυρίως ο περίφημος Βρεττανός πειρατής Φράνσις Ντρέικ. Αυτός κρυβότανε με τα πειρατικά του στα νιτρονήσια που είναι απέναντι από το Καλλιάο, καιροφυλακτώντας να ληστέψει κανένα πλοίο με χρυσάφι όταν έβγαινε από εκεί με ρότα για την Ευρώπη. Το κάστρο δεν το πήρε ποτέ. Ακόμα και σήμερα μοιάζει απόρθητο με τις πολεμίστρες και την περίφημη τάφρο με νερό που έπρεπε να διασχίσεις κολυμπώντας για να φτάσεις στον τοίχο, ενώ από πάνω σε τουφέκιζαν. Η εκδρομή στο Καλλιάο συμπεριλαμβάνει και τα νησιά του φυσικού νίτρου, περιοχές παραγωγής πλούτου για τη χώρα στην αρχή του εικοστού αιώνα που το εξήγαγαν. Τώρα εκεί βλέπεις να λιάζονται οι θαλάσσιοι λέοντες, ο κάθε αρσενικός με το χαρέμι του, και τις χιλιάδες θαλασσοπούλια που το ασπράδι από τ’ αυγά τους βοήθησε να γίνει το κονίαμα που κρατάει ακόμα τις πέτρες του κάστρου Ρεάλ Φελίπε στη θέση τους.
Αυτές είναι οι όλως θετικές εντυπώσεις από την τελευταία επίσκεψή μου στη χώρα των Ίνκας. Αλλά για να μη νομίσει ο αναγνώστης ότι το Περού είναι ένα επίγειος παράδεισος ευημερούντων και ευπορούντων κατοίκων, αλλά μια χώρα που βγήκε από τη μιζέρια της απόλυτης φτώχειας και βρίσκεται στο δρόμο της προκοπής και της προόδου, θα αναφέρω μερικά εξακριβωμένα στατιστικά στοιχεία.
Το κατώτατο όριο ημερομισθίου στο Περού είναι 550 πενήντα περουβιανά σόλες, δηλαδή περίπου 180 δολάρια ή γύρω στα 125 ευρώ το μήνα. Ο μισθός ενός καθηγητή κρατικού πανεπιστημίου είναι 1800 περουβιανά σόλες ή 600 δολάρια το μήνα. (Τα μη κρατικά πανεπιστήμια πληρώνουν πολύ καλύτερα). Η σύνταξη ενός καθηγητή της μουσικής ήταν, ίσαμε πρόσφατα, 800 περουβιανά σόλες ή 280 δολάρια το μήνα. Ύστερα από την απόκτηση ισοτιμίας πανεπιστημιακών και μουσικών διπλωμάτων αυτό θα αλλάξει. Πώς βολεύονται οι άνθρωποι; Επειδή υπάρχουν δουλειές κάνουν και κάτι άλλο ή, δεν εργάζεται πια μόνο ένα άτομο σ’ ένα σπιτικό. Το κατά κεφαλήν εισόδημα είναι ακόμα χαμηλό, είναι προτιμότερο όμως να το ανεβάσεις σιγά-σιγά και με σταθερά βήματα παρά με δανεικά, όπως στην πατρίδα, όπου όλοι τώρα κάνουν κινητοποιήσεις για να διατηρήσουν τα “τα κεκτημένα”. Ακόμα χειρότερα, πίστευαν όταν ο μέσος όρος του εισοδήματος που ανέβαινε μοιράζοντας τις επιχορηγήσεις της Ε. Ένωσης (αντί με αυτές να δημιουργηθούν έργα και ανάπτυξη), ότι ο Πρωθυπουργός είχε “άσσο στο μανίκι”. Δηλαδή ότι “τους τα έπαιρνε”. Αυτή η νοοτροπία πρέπει ν’ αλλάξει γιατί, δυστυχώς, υπάρχουν και χειρότερα.
Ο Διευθυντής του Εθνικού Ωδείου του Περού, π.χ., είναι εξειδικευμένος συνοδός στο πιάνο, κάτι που χρησιμοποιεί όταν του ζητηθεί για μια έξτρα αμοιβή, αλλά είναι και ειδικός στις ηχογραφήσεις, που κι αυτό το χρησιμοποιεί για να ενισχύσει το μισθό του που ενώ θεωρείται συγκριτικά πολύ καλός, είναι μόλις 1.250 δολάρια το μήνα ή, περίπου, 825 ευρώ.
Σε ότι αφορά τις ληστείες και τις κλοπές, κάθε άλλο παρά απολείπουν στη Λίμα. Λήστεψαν το γείτονα του σπιτιού παραμονής μου, έναν παίδαρο δύο μέτρα, μέρα μεσημέρι σε μια πολυσύχναστη λεωφόρο. Αλλά ακόμα κι εκεί υπάρχει βελτίωση. Μια μέρα κάποιος άφησε ανοιχτή την πόρτα εξόδου του σπιτιού από τον κήπο στο δρόμο. Ο αστυφύλακας της βάρδιας στη συνοικία όμως την είδε και μου χτύπησε το κουδούνι για να μου πει να την κλείσω, γιατί κι εκεί, στη Λίμα, κυκλοφορούν παγανά. Όσο για τον αστυφύλακα που περιδιαβάζει τη συνοικία για να δει ότι όλα είναι στη θέση τους για να κοιμούνται ήσυχοι οι πολίτες, αυτός έχει σχεδόν εκλείψει από άλλες πόλεις. Φανταστήκατε τέτοιου είδους περιπολία στην πολυεθνική Αθήνα;
Ακόμα, αν βρεθείς στη Λίμα μην τολμήσεις να πιεις νερό από τη βρύση ή να φας σαλάτα μαρούλι πλυμένο με νερό της βρύσης χωρίς να το βράσεις πρώτα. Το νερό έχει βακτηρίδια και η επίσκεψή σου μπορεί να μετατραπεί σε εντερικό εφιάλτη!
Παρ’ όλα αυτά, η πρόοδος στο Περού είναι μία πραγματικότητα πέρα από οποιαδήποτε αμφισβήτηση. Σε ότι δε αφορά τα προβλήματα που ανάφερα, θα παραθέσω (ξανά) το στίχο του διάσημου ποιητή τους Καίσαρα Βαλλιέχο: “Υπάρχουν πάρα πολλά να γίνουν ακόμα, αδέλφια”. Αρκεί ο πολίτης και η κυβέρνηση να βρίσκονται στο σωστό δρόμο, κάνοντας ο καθένας τους αυτό που πρέπει με πρόθεση να βοηθήσουν τον τόπο βοηθώντας, έτσι, και τον εαυτό τους.
Ρήγας Καππάτος